Günlük Notlar Yazılar

Sevgili Furkanleba ziyaretçileri, bugün “Kuru gıdalar derin dondurucuda saklanabilir mi” konusunda bilinmesi gerekenleri ele alıyoruz. Kuru Gıdalar Derin Dondurucuda Saklanabilir mi? Mutfaktaki Küçük Deneyimlerden Bilimsel Gerçeklere Çocukluğumda Ankara’daki evimizde mutfağın en dikkat çeken köşelerinden biri, kapağı açıldığında içinden buz gibi bir hava yayılan eski tip derin dondurucuydu. Annem yazdan hazırladığı fasulyeleri, domatesleri, biberleri oraya dizer, kışın sofraya gelen o yaz kokusunu büyük bir özenle saklardı. Yıllar sonra ekonomi okurken ve özellikle tüketim alışkanlıkları, fiyat değişimleri ve kaynak kullanımı üzerine veri toplamaya başladığımda fark ettim ki aslında annemin yaptığı şey sadece yemek hazırlığı değildi; küçük ölçekte bir kaynak yönetimiydi. Bugün market…

CO2 Apolar Mıdır? Moleküler Bir Sorudan Siyasal Bir Okumaya Toplumların nasıl düzenlendiğini, gücün kimler tarafından kullanıldığını ve insanların ortak bir yaşam alanında hangi kurallarla bir arada kaldığını düşündüğümüzde, çoğu zaman büyük siyasal kavramlara yöneliriz: iktidar, devlet, demokrasi, yurttaşlık ve kurumlar. Ancak bazen küçük görünen bir soru, daha geniş düşünsel kapıları aralayabilir. “CO2 apolar mıdır?” sorusu ilk bakışta yalnızca kimya biliminin alanına ait görünür. Fakat doğa bilimlerindeki düzen, denge ve ilişkiler üzerine düşünmek; siyasal alandaki güç dengelerini, toplumsal yapıların nasıl kurulduğunu ve insanların dünyayı nasıl anlamlandırdığını sorgulamamıza da yardımcı olabilir. Bir molekülün yapısı ile bir toplumun siyasal yapısı arasında doğrudan bir…

Makale Çevirir mi? Dil Teknolojisinin Toplumsal Anlamı Furkanleba çatısı altında bugün ChatGPT makale çevirir mi konusunu tüm yönleriyle ele alıyoruz. Günlük hayatın içinde insan ilişkilerini, kültürleri ve değişen toplumsal alışkanlıkları anlamaya çalışırken sık sık aynı gerçekle karşılaşıyorum: Teknoloji yalnızca kullandığımız araçları değil, dünyayı algılama biçimimizi de dönüştürüyor. Bir insanın başka bir dilde yazılmış bir makaleyi anlamaya çalışması, geçmişte çoğu zaman uzmanlık, zaman ve maddi kaynak gerektiren bir süreçti. Bugün ise “ makale çevirir mi?” sorusu, yalnızca teknik bir merak olmaktan çıkıp toplumsal değişimin önemli bir göstergesine dönüşmüş durumda. Çünkü burada mesele sadece bir yapay zekâ aracının kelimeleri başka bir dile…

Düzenle Kuka Tesbih En Hızlı Nasıl Kararır? Bir Tesbihin Renginden İnsan Hikâyelerine Bakmak Bazı eşyalar vardır, sadece eşya olarak kalmaz. Birinin cebinde taşıdığı anahtarlık, yıllardır kullanılan bir saat ya da elde sürekli çevrilen bir tesbih zamanla sahibinin hayatından izler taşımaya başlar. Kuka tesbih de bunlardan biridir. İlk alındığında açık renkli, sade ve doğal görünen kuka zaman içinde koyulaşır, farklı bir görünüme kavuşur. “Kuka tesbih en hızlı nasıl kararır?” sorusu genellikle kullanım, bakım ve doğal süreçlerle ilgili merak edilen bir konu gibi görünür. Fakat biraz daha derine indiğimde bu sorunun aslında insanlarla, alışkanlıklarla ve toplum içindeki farklı yaşam biçimleriyle de bağlantılı…

Geçmişi anlamaya çalıştığımızda yalnızca eski olayları sıralamayız; aslında bugün kim olduğumuzu, hangi hikâyelerin içinden geldiğimizi ve isimlerin ardında nasıl büyük toplumsal dönüşümler saklandığını da yeniden keşfederiz. Cedi’nin Soyadı Nedir? Bir İsmin Ardındaki Tarihsel Katmanlar Cedi’nin soyadı nedir hakkında güvenilir ve anlaşılır bir rehber arıyorsanız doğru yerdesiniz; Furkanleba olarak başlıyoruz. Cedi’nin soyadı Osman‘dır. Günümüzde özellikle basketbol kariyeriyle tanınan Cedi Osman, tam adıyla bu iki kelimeden oluşan bir kimliğe sahiptir: Cedi Osman. Spor dünyasında birçok kişinin yalnızca “Cedi” ismini öne çıkarması nedeniyle zaman zaman soyadının Osman olduğu gözden kaçabilmektedir. Ancak bir kişinin soyadı yalnızca nüfus kayıtlarında yer alan bir kelime değildir. Tarih…

Koruyucu ailelere para veriliyor mu? Konuya dünyadan ve Türkiye’den bakınca ortaya çıkan tablo Koruyucu aile sistemiyle ilk ciddi şekilde ilgilenmeye başladığımda, açıkçası kafamda çok net bir şey yoktu. Bursa’da yaşarken etrafımda “koruyucu aile” olan birini tanımıyordum bile. Sonra iş hayatında, özellikle sosyal politikalar ve insan hikâyeleriyle ilgili konulara biraz daha merak salınca fark ettim ki bu sistem sadece Türkiye’ye özgü değil; dünyanın pek çok yerinde çok daha sistemli ve uzun süredir var. En çok sorulan soru ise şu: Koruyucu ailelere para veriliyor mu? Kısa cevap evet ama mesele sadece “para veriliyor mu?” sorusundan ibaret değil. Asıl önemli olan bu desteğin…

Bir Cebirsel İfadenin Karesi Nasıl Bulunur? Matematiğin Ötesinde Bilişsel ve Duygusal Bir Yolculuk Matematikle kurduğumuz ilişkinin yalnızca sayılar, semboller ve işlemlerden oluşmadığını uzun zamandır düşünüyorum. Bir insanın “bir cebirsel ifadenin karesi nasıl bulunur?” sorusuyla karşılaştığında yaşadığı şaşkınlık, merak, kaygı ya da başarı hissi aslında zihnin karmaşık çalışma biçimini gösteren küçük bir örnek olabilir. Bir sembolün yanına yazılan küçük bir 2 rakamı, bazı kişiler için basit bir işlem işaretiyken bazıları için geçmişte yaşanan matematik korkularını, başarısızlık anılarını veya keşfetme heyecanını tetikleyen bir deneyime dönüşebilir. Matematiği öğrenme sürecine yalnızca doğru cevabı bulma açısından bakmak eksik kalır. Çünkü bir cebirsel ifadenin karesini almak,…

Bugün Şahıs şirketlerinin mersis numarası olur mu hakkında en sık sorulan soruların yanıtlarına Furkanleba ile birlikte bakıyoruz. Şahıs Şirketlerinin MERSİS Numarası Olur mu? Gerçek Cevap, Bilinmeyen Detaylar ve Güncel Bakış Bir gün kendi işini kurmaya karar verdiğini düşün. Belki küçük bir internet mağazası açacaksın, belki yıllardır yaptığın bir mesleği artık kendi adına yürütmek istiyorsun. Belgelerin arasında dolaşırken bir ifade karşına çıkıyor: “MERSİS numarası”. Sonra aklından şu soru geçiyor: “Ben şahıs şirketi kuruyorum ama sonuçta tek kişiyim. Benim de bir MERSİS numaram olacak mı?” Bu soru aslında yalnızca yeni girişimcilerin değil; esnafın, serbest çalışanların, emeklilik sonrası ticarete atılanların ve şirket kuruluş…

İstanbul Avcılar İsmi Nereden Gelir? Bir Semt Adının Toplumsal Hafızadaki Yolculuğu Bir şehrin sokaklarında yürürken yalnızca binaları, yolları ya da meydanları görmeyiz; aynı zamanda geçmişin izlerini, insanların hikâyelerini ve toplumun zaman içinde kurduğu ilişkileri de hissederiz. Ben de İstanbul’un farklı ilçelerini anlamaya çalışırken, bir yer adının aslında yalnızca bir tabeladan ibaret olmadığını fark ediyorum. Bir semtin adı; orada yaşayan insanların kimlikleriyle, ekonomik ilişkileriyle, kültürel alışkanlıklarıyla ve geçmişten bugüne taşıdığı hatıralarla bağlantılıdır. Bu nedenle “İstanbul Avcılar ismi nereden gelir?” sorusu, yalnızca bir kelimenin kökenini araştırmak değildir. Aynı zamanda bir topluluğun nasıl oluştuğunu, değiştiğini ve kendisini nasıl tanımladığını anlamaya yönelik sosyolojik bir…

İndigo Nerede Yetişir? Kaynakların Kıtlığı, Tercihler ve Mavi Bir Ekonominin Hikâyesi Bazen bir ürünün hikâyesi, sadece toprağa atılan bir tohumla başlamaz. Asıl hikâye; insanların sınırlı kaynaklarla hangi alanlara yatırım yapacağına, hangi emeği hangi amaç için kullanacağına ve bugünkü kararların gelecekte hangi sonuçları doğuracağına karar verdiği noktada başlar. Bir çiftçi için mesele yalnızca “hangi bitkiyi yetiştirebilirim?” sorusu değildir. Aynı zamanda “bu toprağı bu ürüne ayırırsam başka hangi fırsatları kaybederim?” sorusudur. İşte bu noktada ekonomi biliminin temel kavramlarından biri olan fırsat maliyeti ortaya çıkar. İndigo bitkisi de bu bakış açısıyla incelendiğinde yalnızca doğal bir boya kaynağı değildir. Binlerce yıllık ticaret yollarını, tarımsal…